Gospođica – Ivo Andrić

“Gospođica je napisana je u razdoblju od prosinca 1943. do listopada 1944. u Beogradu za vrijeme Drugog svjetskog rata. Roman je objavljen nakon oslobođenja u sarajevskoj izdavačkoj kući Svjetlost 1945, iste godine kada su objavljeni i romani Na Drini ćuprija i Travnička hronika. Gospođica nema karakteristike romana-kronike sastavljenog iz niza odvojenih proznih struktura, bez jasno definiranog glavnog junaka, već je koncipiran kao romaneskna struktura u kojoj središnju ulogu ima jedan lik.

Mjesto i vrijeme radnje ovog romana je Sarajevo prije i za vrijeme Prvog svjetskog rata, a zatim Beograd, glavni grad novostvorene Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca u prvim kaotičnim godinama poslije rata, a sve gledano u retrospektivi i kroz prisjećanje glavne ličnosti romana, tvrdice i zelenašice Rajke Radaković, jednog dana veljače 1935. godine. U usporedbi s drugim Andrićevim romanima, Gospođica je, žanrovski gledano, roman s najklasičnijom formom u njegovom opusu.”

Tekstove u ovoj knjizi, priređivači su razvrstali u tri dela. U prvi deo, pod naslovom Stvaralac i jezik, uvršteni su i Andrićevi opšti, mahom teorijski tekstovi. Kako je u ovom delu knige poglavito reč o čoveku-stvaraocu i o problemima jezika, stila i reči, priređivači su se opredelili za naslov Stvaralac i jezik.

Drugi deo knjige pod naslovom Istorija, legende, poezija sadrži eseje i ogrele o delima, piscima, umetnicima i drugim figurama duhovnog i društveno-istorijskog života.

U trećem delu, pod naslovom Povodi, knjige, događaji, sabrani su Andrićevi osvrti na knjige i zbivanja u kulturnom i društvenom životu.

Napominjemo da su pojedini tekstovi u obe knjige eseja poenak posvećeni istim temama, što dovodi do delimičnog ponavljanja sadržaja. Stoga se ti tekstovi mogu shvatiti i kao varijante iste teme. Smatrali smo da i takve napise treba uneti u ovaj izbor.”